Tiểu luận này của Paul Lockhard đề cập đến những vấn đề của môn Toán trong nhà trường, nhưng nếu đọc kĩ, ta sẽ thấy nó cũng đúng với hầu hết những môn học khác. Trong một cuộc trò chuyện, bạn tôi có thắc mắc là tại sao các giáo viên âm nhạc trong trường cấp 1 không bắt đầu bằng niềm ham thích tự nhiên của trẻ con với âm thanh, mà lại phải bắt đầu với khuôn nhạc cứng đờ, với những kí hiệu vô thanh mà trẻ con buộc phải nhớ; tại sao môn văn không thể bắt đầu bằng sự say mê đọc sách mà cứ phải là những luận điểm cứng nhắc cùng với nỗi sợ hãi các kỳ thi... Nó làm tôi nhớ đến một cuốn sách chị Ngô Thanh giới thiệu trên group, mở đầu bằng một câu nói của Foucalt
“Chắc chắn việc học có thể trở
thành một hoạt động cực kỳ gợi cảm, cực kỳ khoái lạc của con người. Với tôi, việc
một giáo viên không thể khiến học sinh nhận ra điều này, việc anh ta vô hình
chung có thể khiến việc học trở nên khó chịu, chán ngắt, buồn tẻ và thiếu hấp dẫn
đến thế, đấy quả thực là một kỳ tích.”
Bản thân tôi cho rằng nguyên nhân của cái "kỳ tích" đó một phần đến từ những hình dung sai lầm của nhiều người về nghề dạy học: một công việc ít phiêu lưu, ít va chạm, ít thay đổi và yên ổn một cách đáng thương. Ít va chạm, yên ổn dẫn đến sự thiếu khả năng phản tỉnh. Dưới góc nhìn này, tiểu luận của Paul Lockhard trở nên rất cần thiết. Tác giả buộc chúng ta phải đối mặt với việc giáo dục đang trở nên trống rỗng, với sự vô ích của những cuộc họp hành cải cách, những khẩu hiệu đổi mới... để sau cùng nhận thức lại về bản chất thực sự của dạy học. Toán học, cũng như văn học, âm nhạc hay hội họa, ngay từ đầu phải là một nghệ thuật khơi gợi cảm hứng sáng tạo.
Cám ơn bạn Nguyễn Tiến Đạt, một người rất trẻ, đã dịch bài tiểu luận nhiều suy tư này của Paul Lockhard bằng một văn phong lưu loát và gần gũi.
***
Một nhạc công vừa choàng tỉnh dậy khỏi một cơn ác mộng
kinh hoàng nhất. Trong giấc mơ, ông thấy mình mắc kẹt trong một thế giới nơi âm
nhạc đã trở thành một phần bắt buộc của hệ thống giáo dục: “Chúng ta đang giúp các học sinh có thể cạnh tranh một cách tốt nhất,
trong thế giới nơi âm nhạc đang ngày càng chiếm một vị trí lớn hơn trong cuộc sống
con người”, họ nói. Các nhà giáo
dục, các hệ thống trường học, và cả các chính phủ đều tham gia vào dự án quan
trọng này. Các nghiên cứu được triển khai, những cuộc hội thảo được tổ chức, và
rất nhiều quyết định được ban bố - tất cả, hoàn toàn không có lấy sự tham vấn
hay đóng góp của bất cứ một nhạc công hay một nhạc sĩ đang hoạt động nào.
